Muốn đi vùng Hà Giang cũ theo kiểu nghỉ chứ không phượt, hãy chia cung đường thành những chặng ngắn, ngủ hai đêm ở một chỗ thay vì mỗi đêm một nơi, đi xe có tài xế quen đường, và chấp nhận rằng chỗ ở cao cấp ở đây ít hơn Sa Pa rất nhiều. Đổi lại, bạn được thấy những khung cảnh đá và vực mà không vùng núi nào khác ở miền Bắc có.
Hà Giang cũ nay thuộc Tuyên Quang. Từ Hà Nội lên thành phố Hà Giang cũ mất chừng sáu, bảy tiếng xe, rồi từ đó mới bắt đầu cung cao nguyên đá qua Quản Bạ, Yên Minh, Đồng Văn, Mèo Vạc. Đường đèo nhiều, quanh co, có đoạn vực sâu, thời gian ngồi xe là thứ làm khách mệt nhất. Bài này dành cho người có thu nhập khá, đi cùng gia đình hoặc bạn đời, muốn đi Hà Giang mà vẫn được ngủ ngon, ăn ngon và không phải ngồi xe từ sáng tới tối.
Nói thật trước: Hà Giang không phải nơi của khu nghỉ lớn
Phần lớn chỗ ở trên cao nguyên đá là homestay, nhà nghỉ, khách sạn vừa. Có một số khu nghỉ tốt và một số homestay được làm rất kỹ, nhà trình tường cải tạo, phòng tắm riêng, chăn ấm, nhưng số lượng ít và thường kín phòng vào mùa hoa. Đừng mang tiêu chuẩn của một khu nghỉ biển lên đây.
Thứ cao cấp ở Hà Giang không nằm ở hồ bơi hay spa, mà ở việc bạn được sắp xếp chuyến đi hợp lý: xe tốt, tài xế giỏi, chỗ ngủ sạch và ấm ở đúng điểm, bữa ăn nấu tử tế, thời gian ngồi xe mỗi ngày vừa phải. Chi tiêu khéo nghĩa là trả nhiều hơn cho xe và người dẫn đường, chứ không phải cho phòng đắt nhất.
Ví dụ: vợ chồng anh Khải lần đầu đi Hà Giang theo một lịch ba ngày đi hết vòng, mỗi đêm một chỗ. Ngày thứ hai ngồi xe hơn tám tiếng, tới nơi trời đã tối, không nhìn thấy gì. Lần thứ hai họ đi năm ngày, ngủ hai đêm ở Đồng Văn, một đêm ở Quản Bạ, một đêm ở thành phố Hà Giang cũ. Anh nói cùng một cung đường mà như hai chuyến khác hẳn.
Các chặng ngủ nên chọn và kiểu chỗ ở mỗi chặng
Cung cao nguyên đá thường đi theo vòng: thành phố Hà Giang cũ, Quản Bạ, Yên Minh, Đồng Văn, Mèo Vạc, rồi về qua Du Già hoặc đường khác. Bảng dưới gợi ý chỗ ngủ theo kiểu người nghỉ.
| Chặng | Vì sao ngủ ở đây | Kiểu chỗ ở tốt thường gặp | Lưu ý |
|---|---|---|---|
| Thành phố Hà Giang cũ | Nghỉ lấy sức sau đường dài từ Hà Nội | Khách sạn và khu nghỉ ven sông, ven đồi | Nên ngủ một đêm trước khi lên cao nguyên |
| Quản Bạ | Chặng đầu ngắn, có thung lũng và núi đẹp | Khu nghỉ nhỏ, homestay làm kỹ | Hợp đêm đầu tiên trên cao |
| Đồng Văn | Trung tâm của cao nguyên, gần nhiều điểm | Khách sạn, homestay nhà trình tường cải tạo | Nên ở hai đêm để có một ngày đi ngắn quanh vùng |
| Mèo Vạc | Gần đèo Mã Pì Lèng và sông Nho Quế | Nhà nghỉ, homestay | Ít lựa chọn cao cấp hơn Đồng Văn |
| Du Già | Thung lũng xanh, yên, đường về khác | Homestay cạnh ruộng | Đường vào nhiều đoạn xấu, hỏi tình hình trước |
| Hoàng Su Phì (nhánh phía tây) | Ruộng bậc thang, ít khách | Khu nghỉ nhỏ trên đồi, homestay | Đi riêng một chuyến, không ghép vòng đá |
Nếu chỉ có thể chọn một nơi để ở hai đêm, chọn Đồng Văn. Từ đây đi ra Lũng Cú, xuống Mã Pì Lèng và sông Nho Quế đều trong nửa ngày, buổi tối có phố cổ nhỏ để đi bộ.
Lịch năm ngày bốn đêm cho người đi nghỉ
Lịch này đi bằng xe riêng có tài xế từ Hà Nội. Mỗi ngày ngồi xe không quá bốn năm tiếng, trừ ngày đầu và ngày cuối.
| Ngày | Chặng | Việc chính | Ngủ ở |
|---|---|---|---|
| Ngày 1 | Hà Nội – thành phố Hà Giang cũ | Đi đường, nghỉ | Thành phố Hà Giang cũ |
| Ngày 2 | Lên Quản Bạ, qua Yên Minh | Dừng ngắm thung lũng, rừng thông Yên Minh, ăn trưa thong thả | Đồng Văn |
| Ngày 3 | Quanh Đồng Văn | Sáng ra Lũng Cú, chiều về phố cổ, dạo chợ nếu trùng phiên | Đồng Văn |
| Ngày 4 | Đồng Văn – Mã Pì Lèng – Mèo Vạc, về Quản Bạ hoặc Yên Minh | Ngắm đèo buổi sáng, có thể xuống thuyền sông Nho Quế | Quản Bạ |
| Ngày 5 | Quản Bạ – Hà Nội | Rời sớm, về tới Hà Nội buổi tối | Nhà |
Có người muốn rút xuống bốn ngày bằng cách bỏ đêm đầu ở thành phố Hà Giang cũ, đi thẳng từ Hà Nội lên Quản Bạ. Làm vậy ngày đầu rất dài; chỉ nên khi đi tàu hoặc xe đêm và có thể ngủ trên đường.
Chuyến có người lớn tuổi thì thêm một ngày nữa, ngủ hai đêm ở Quản Bạ hoặc thành phố Hà Giang cũ để cơ thể làm quen với đường đèo.
Mùa đẹp và mùa nên tránh
Hà Giang đẹp nhiều mùa, nhưng mỗi mùa có điểm trừ riêng về đường sá và độ đông.
| Thời gian | Cảnh | Thuận lợi | Điểm trừ |
|---|---|---|---|
| Tháng 1 – 3 | Hoa đào, hoa mận, hoa cải | Trời khô, đường tốt | Rất lạnh, có ngày sương muối; đông dịp Tết |
| Tháng 4 – 5 | Núi xanh, mùa nước đổ ở Hoàng Su Phì | Ấm, ít khách | Có mưa đá, giông cục bộ |
| Tháng 6 – 8 | Xanh nhất năm | Ít khách, giá mềm | Mưa lớn, nguy cơ sạt lở, đường có thể chặn nhiều giờ |
| Tháng 9 – 10 | Lúa chín ở Hoàng Su Phì, đầu mùa tam giác mạch | Trời đẹp | Cuối tuần bắt đầu đông |
| Tháng 10 – 11 | Tam giác mạch nở trên cao nguyên đá | Cảnh đẹp nhất với nhiều người | Đông nhất năm, phòng tốt hết sớm |
| Tháng 12 | Đá xám, trời trong, lạnh | Ít khách hơn tháng 11 | Lạnh, ngày ngắn |
Với người đi nghỉ, tháng Mười hai và tháng Tư là hai khoảng ít được nhắc mà lại dễ chịu: không đông như mùa hoa, đường khô, phòng tốt dễ đặt. Mùa mưa giữa năm thì nên tránh hẳn nếu đi cùng trẻ nhỏ hay người già.
Đi lại an toàn trên đường đèo
Thuê xe có tài xế, đừng tự lái nếu chưa quen. Đường cao nguyên đá có nhiều khúc cua gắt, vực sâu, xe tải và xe máy phượt đi ngược chiều. Tài xế người vùng này biết đoạn nào hay sạt, giờ nào sương xuống.
Xe máy có người lái cũng là một lựa chọn. Nhiều khách trẻ chọn ngồi sau xe máy do người địa phương lái. Hợp với người khoẻ, không hợp với người già và trẻ nhỏ. Mũ bảo hiểm tốt, áo mưa, găng tay là bắt buộc.
Không đi đèo khi trời tối hoặc mưa to. Lên kế hoạch tới chỗ ngủ trước khi trời tối, nhất là mùa đông ngày ngắn.
Say xe là chuyện bình thường. Ngồi ghế trước, ăn nhẹ, dừng nghỉ thường xuyên. Mang theo thuốc chống say nếu đã biết mình hay say.
Theo dõi tin sạt lở mùa mưa. Hỏi chỗ ngủ và tài xế mỗi sáng. Đường bị chặn thì chờ hoặc vòng, đừng cố đi qua đoạn đất đá đang trôi.
Chi tiêu theo tầng: trả nhiều cho xe, vừa phải cho phòng
Ở Hà Giang, cơ cấu chi tiêu của chuyến nghỉ khác hẳn vùng biển. Phòng chiếm phần nhỏ hơn, xe và người dẫn đường chiếm phần lớn hơn. Bảng chỉ nói tầng, không nói con số.
| Khoản | Tầng tiết kiệm trong nhóm khá | Tầng khá | Tầng rất cao |
|---|---|---|---|
| Xe | Xe khách lên thành phố Hà Giang cũ, thuê xe theo ngày | Xe riêng bảy chỗ có tài xế suốt chuyến | Xe riêng đời mới, tài xế kiêm người dẫn đường |
| Chỗ ở | Homestay có phòng riêng, phòng tắm riêng | Khách sạn tốt ở Đồng Văn, khu nghỉ nhỏ ở Quản Bạ | Những khu nghỉ ít phòng tốt nhất vùng, đặt từ rất sớm |
| Ăn uống | Ăn quán và cơm nhà chủ | Cơm nhà chủ đặt riêng, vài bữa ở nhà hàng | Bữa tối nấu riêng tại khu nghỉ |
| Trải nghiệm | Tự đi | Thuyền sông Nho Quế, người dẫn đường một ngày | Người dẫn đường suốt chuyến, đi bộ vào bản xa |
Nếu ngân sách có hạn, cắt hạng phòng trước, đừng cắt xe. Một đêm ở homestay đơn giản mà sạch không làm hỏng chuyến; một tài xế non tay trên đèo Mã Pì Lèng thì có thể.
Ăn gì trên cao nguyên, ngắn gọn
Bữa sáng quen thuộc là cháo ấu tẩu, phở chua, bánh cuốn trứng kiểu vùng cao, bánh tam giác mạch ở mùa hoa. Cháo ấu tẩu có vị đắng nhẹ, phải nấu kỹ mới ăn được; ăn ở chỗ quen, đừng mua củ ấu tẩu về tự nấu. Thắng cố là món của chợ phiên, vị mạnh, không phải ai cũng hợp.
Bữa tối ở homestay thường là gà đồi, lợn đen, rau cải mèo, xôi, rượu ngô. Nếu đi cùng trẻ nhỏ hay người ăn kiêng, báo trước để chủ nhà nấu món nhẹ. Nước uống mang theo đủ, vì có những chặng khá dài giữa hai chỗ có quán.
Một điều nên biết: trên cao nguyên, các quán ăn đóng cửa sớm, nhiều nơi chỉ phục vụ đến tám giờ tối. Tới muộn thì chỉ còn trông vào bữa cơm của chỗ ở. Gọi báo trước giờ tới và số người ăn, chủ nhà sẽ chuẩn bị kịp, nhất là ở những homestay xa phố.
Văn hoá và cách làm khách trên cao nguyên
Cao nguyên đá là nơi sống của người H'Mông, người Lô Lô, người Dao, người Tày và nhiều dân tộc khác. Đời sống ở đây vất vả: đất ít, đá nhiều, nước hiếm vào mùa khô. Khách đi nghỉ nên nhớ mình đang đi qua những ngôi nhà và mảnh ruộng có chủ.
Xin phép trước khi chụp ảnh người, nhất là trẻ em và người già. Không cho trẻ em tiền hay kẹo để đổi lấy ảnh; nếu muốn giúp, mua hàng của người lớn hoặc gửi qua trường học, tổ chức địa phương. Đi chợ phiên thì đi như người mua, không đứng chắn lối để chụp.
Ở homestay nhà trình tường, hỏi trước giờ ăn, giờ tắm nước nóng, vì nhiều nơi đun nước bằng bình nhỏ. Ăn những món chủ nhà nấu, cảm ơn và trả đúng như đã thoả thuận. Rác mang theo ra tới chỗ có thùng rác, đừng để lại trên đèo hay bên đường.
Câu hỏi thường gặp
Hà Giang bây giờ thuộc tỉnh nào?
Sau khi sắp xếp lại các tỉnh, vùng Hà Giang cũ nay thuộc Tuyên Quang. Người đi du lịch vẫn quen gọi Hà Giang, các địa danh như Quản Bạ, Đồng Văn, Mèo Vạc, Hoàng Su Phì vẫn là tên vùng quen thuộc.
Đi Hà Giang có khu nghỉ dưỡng cao cấp không?
Có một số khu nghỉ tốt và homestay làm kỹ ở thành phố Hà Giang cũ, Quản Bạ, Đồng Văn và Hoàng Su Phì, nhưng ít hơn nhiều so với Sa Pa. Nên đặt sớm, nhất là mùa tam giác mạch, và đọc kỹ mô tả phòng tắm, sưởi.
Đi Hà Giang mấy ngày là vừa?
Với người đi nghỉ, năm ngày bốn đêm là vừa để đi vòng cao nguyên đá mà không phải ngồi xe quá lâu mỗi ngày. Ba ngày vẫn đi được nhưng rất vội, có ngày ngồi xe gần hết thời gian.
Người lớn tuổi đi Hà Giang được không?
Được nếu sức khoẻ ổn và lịch đủ chậm. Nên đi xe riêng có tài xế, thêm một ngày nghỉ, tránh mùa mưa và những ngày lạnh sâu. Người say xe nặng hoặc có bệnh tim mạch nên hỏi ý kiến bác sĩ trước.
Tam giác mạch ở Hà Giang nở tháng mấy?
Tam giác mạch thường nở khoảng tháng Mười đến tháng Mười một, có năm sớm hay muộn hơn tuỳ thời tiết. Đây là mùa đông khách nhất trên cao nguyên đá, nên đặt chỗ ở và xe từ sớm.
Có nên tự lái xe đi Hà Giang không?
Chỉ nên nếu người lái đã quen đường đèo dốc và đi ban ngày. Với kỳ nghỉ gia đình, thuê xe có tài xế người địa phương an toàn hơn và giúp mọi người được ngắm cảnh thay vì căng thẳng trên đường.