Ba ngày ở Côn Đảo đủ cho một chuyến cân bằng: một buổi chiều tối viếng nghĩa trang Hàng Dương, một buổi sáng ở khu di tích nhà tù, còn lại là bãi biển, đường đèo ven biển và những bữa tối chậm ở thị trấn. Lịch dưới đây xếp phần viếng vào lúc trời dịu và đầu óc còn tỉnh, phần nghỉ vào lúc nắng đẹp nhất.
Côn Đảo không giống những hòn đảo nghỉ dưỡng khác vì nó mang một lớp ký ức nặng. Người đến lần đầu thường bất ngờ vì cảm xúc của chính mình khi bước vào khu di tích. Nên chừa khoảng trống sau mỗi buổi viếng, đừng xếp ngay một hoạt động náo nhiệt; đó là cách tôn trọng nơi chốn và cũng là cách tôn trọng chính mình.
Trước khi đi: vài điều về không khí của đảo
Côn Đảo, nay là đặc khu thuộc TP Hồ Chí Minh, từng là nơi giam giữ tù chính trị qua nhiều giai đoạn lịch sử. Hệ thống trại giam, khu biệt lập và nghĩa trang nay là khu di tích, được giữ gìn cẩn thận. Phần lớn khách Việt đến Côn Đảo ít nhất một lần là để viếng.
Vì vậy trang phục và cách cư xử ở đây quan trọng hơn ở bất kỳ điểm nghỉ dưỡng nào khác. Mang theo ít nhất một bộ quần áo kín đáo, màu nhã, áo có tay, quần dài hoặc váy qua gối. Ở khu di tích và nghĩa trang, nói nhỏ, không đùa giỡn, không chụp ảnh tạo dáng, để điện thoại im lặng.
Dịp lễ lớn, nhất là quanh cuối tháng bảy, lượng người đến viếng tăng rất cao, nghĩa trang buổi tối đông kín, vé máy bay và phòng hết sớm. Nếu bạn muốn một chuyến yên và vẫn viếng trọn vẹn, chọn thời gian khác trong năm.
Phần còn lại của đảo thì rất hợp để nghỉ: biển sạch, rừng xanh, đường vắng. Chỉ cần sắp đúng nhịp là hai thứ không đá nhau: viếng vào lúc trời dịu, biển vào lúc nắng đẹp, và luôn có khoảng nghỉ ở giữa.
Ngày 1: đến nơi, nghỉ, chiều tối viếng nghĩa trang
Sáng hoặc trưa. Bay hoặc đi tàu đến. Từ sân bay về thị trấn chừng hai mươi lăm phút, từ cảng Bến Đầm chừng ba mươi phút. Nhận phòng, ăn trưa nhẹ, nghỉ trưa; chuyến đến thường bắt đầu từ sáng sớm nên ai cũng cần ngủ bù.
Chiều. Khoảng bốn giờ ra bờ kè hoặc bãi An Hải đi dạo, ngồi uống nước nhìn vịnh. Không cần đi xa; ngày đầu là để làm quen với nhịp chậm của thị trấn.
Chiều tối. Ăn tối sớm, thay trang phục kín đáo, rồi đến nghĩa trang Hàng Dương. Nhiều người chọn viếng lúc trời đã tối, khi không khí dịu và yên. Có thể mua hoa, hương ở các quầy gần cổng. Dành ít nhất một tiếng, đi chậm giữa các khu mộ, đọc những dòng tên và quê quán.
Sau đó. Về thẳng nơi ở, không xếp thêm gì. Nhiều người kể đêm đầu ở Côn Đảo họ ngồi rất lâu ngoài hiên, không muốn nói chuyện. Đó là phản ứng bình thường. Nếu đi cùng bạn bè, đừng kéo nhau đi quán sau buổi viếng; để buổi tối kết thúc nhẹ nhàng, chuyện trò ngồi lại hôm sau sẽ sâu hơn.
Ngày 2: buổi sáng ở khu di tích, buổi chiều ở biển
Bảy rưỡi đến mười giờ rưỡi. Đi khu di tích nhà tù, gồm các trại giam và khu biệt lập có tên gọi quen thuộc trong sử sách. Đi sớm vì nắng lên nhanh và trong các dãy nhà khá ngột. Nên đi cùng người thuyết minh tại chỗ để hiểu bối cảnh; đi một mình rất dễ chỉ thấy tường và song sắt. Mang nước, mặc đồ thoáng nhưng kín, và nghỉ ở chỗ bóng mát giữa các khu; người lớn tuổi nên nghỉ ngắn sau mỗi dãy nhà.
Trưa. Về thị trấn ăn trưa, nghỉ. Sau buổi sáng này, phần lớn người đi cần vài tiếng yên. Đừng ép bản thân đi tiếp.
Ba rưỡi chiều. Đi xe theo đường ven biển lên phía bắc, ghé bãi Đầm Trầu tắm biển hoặc chỉ ngồi dưới bóng cây. Trên đường có các điểm dừng ngắm vịnh từ trên đèo. Ai thích có thể ghé cầu tàu 914, một di tích gắn với những người tù xây dựng nó; ghé lặng lẽ, không phải nơi để chụp ảnh nhảy.
Hoàng hôn. Dừng ở một khúc đèo nhìn ra biển phía tây, hoặc quay về sớm ăn tối hải sản ở thị trấn. Đường đèo tối không có đèn, nếu tự lái xe máy thì về trước khi trời sập tối.
Ngày 3: buổi sáng chậm rồi về
Dậy sớm đi chợ Côn Đảo, ăn sáng ở chợ, mua hạt bàng rang hoặc hải sản khô nếu muốn. Chợ nhỏ, không có nhiều thứ như chợ đất liền nhưng là chỗ nhìn đời sống người đảo rõ nhất.
Nếu chuyến về buổi chiều, đi một vòng ngắn đến Mũi Cá Mập ngắm biển xanh vỗ vào ghềnh đá, hoặc bơi một buổi cuối ở bãi gần nơi ở. Trả phòng trước trưa, ra sân bay hoặc cảng sớm, vì máy bay nhỏ đôi khi điều chỉnh giờ, còn tàu thì phụ thuộc thời tiết.
Nếu chuyến về là tàu, hãy tính phương án ở thêm một đêm. Biển động là tàu nghỉ, và đó là quyết định an toàn; khách có lịch chặt hay rơi vào thế khó. Một ngày dự phòng ở Côn Đảo không phải là phí: thêm một buổi biển, thêm một tối ở bờ kè.
Gia đình chị Thảo từng đi đúng lịch này cùng con trai mười hai tuổi. Chị kể buổi viếng tối đầu và buổi sáng ở khu di tích làm con hỏi chuyện suốt hai ngày sau, nhiều hơn bất kỳ bài học nào ở trường; và bãi biển buổi chiều là chỗ để cả nhà thở ra.
Phương án khi trời xấu
Côn Đảo có những ngày mưa gió, nhất là khoảng tháng bảy đến tháng mười một. Bảng này giúp đổi lịch mà không mất buổi.
| Nếu | Thì làm | Tránh |
|---|---|---|
| Mưa rào buổi chiều | Đổi biển sang buổi sáng hôm sau; chiều vào bảo tàng hoặc ngồi quán nhìn vịnh | Chạy xe máy đường đèo khi mưa |
| Biển động, cờ cấm tắm | Đi bộ dọc bờ kè, ăn hải sản, nghỉ ở nơi ở | Xuống biển ở bãi vắng không có ai |
| Tàu về bị hoãn | Báo nơi ở giữ phòng, đổi vé, đi thêm một vòng đảo | Thuê ghe nhỏ đi đất liền |
| Nắng gắt giữa trưa | Ở trong phòng, nghỉ, đọc sách | Đi di tích giữa trưa, các dãy nhà rất nóng |
| Đông khách dịp lễ | Viếng nghĩa trang sớm hơn, khoảng năm giờ chiều | Đến giờ cao điểm buổi tối |
Giữ một nguyên tắc: hoạt động nào phụ thuộc biển thì có ít nhất hai cơ hội trong lịch; hoạt động trên bờ thì linh hoạt, đổi lúc nào cũng được.
Những điều nên tránh ở Côn Đảo
Phần lớn khách cư xử đúng mực, nhưng vẫn có vài sai lầm lặp lại mỗi mùa:
- Mặc đồ bơi, áo hai dây hay quần quá ngắn đến khu di tích và nghĩa trang.
- Chụp ảnh tạo dáng vui đùa, quay video nhảy múa ở nơi viếng.
- Xếp viếng nghĩa trang ngay sau một bữa tiệc có rượu.
- Lái xe máy đường đèo ban đêm khi chưa quen, nhất là sau mưa.
- Nhặt san hô, vỏ ốc, mang cây rừng về; đảo nằm trong khu bảo tồn.
- Dồn lịch về sát giờ tàu cuối, không chừa ngày dự phòng.
- Gây ồn ở thị trấn về khuya; người đảo ngủ sớm và nhiều nơi ở là nhà dân cải tạo, cách âm kém.
Côn Đảo đòi hỏi người đến một chút tĩnh lặng. Đổi lại, nó cho bạn thứ mà ít điểm nghỉ dưỡng nào cho được: cảm giác chậm lại thật sự, và một vài suy nghĩ đi theo về sau chuyến đi.
Đặt trước những gì và mang theo những gì
Côn Đảo ít dịch vụ, nên vài thứ phải lo từ đất liền. Danh sách dưới đây đủ cho chuyến ba ngày hai đêm:
- Vé máy bay hoặc vé tàu hai chiều, đặt sớm vì số ghế ít; với tàu, hỏi chính sách khi hoãn do thời tiết.
- Xe đón ở sân bay hoặc cảng, nhờ nơi ở đặt giúp, ghi rõ số chuyến để xe chờ nếu trễ.
- Người thuyết minh ở khu di tích, có thể thuê tại chỗ, nhưng ngày lễ nên hỏi trước.
- Xe máy hoặc xe bốn chỗ cho buổi chiều ngày hai; nhiều nơi ở cho thuê hoặc gọi giúp.
- Một bộ trang phục kín đáo màu nhã cho buổi viếng, cùng giày dép đi bộ được.
- Nón rộng vành, kem chống nắng, áo khoác mỏng cho đường đèo và gió biển buổi tối.
- Tiền mặt dự phòng, vì một số quán nhỏ và quầy hoa chưa nhận chuyển khoản ổn định khi mạng chập chờn.
Về chi phí, chuyến ba ngày ở tầng khá nếu ở khách sạn thị trấn và tự thuê xe; lên tầng rất cao khi ở khu nghỉ trên bãi riêng phía nam và thuê xe riêng có tài xế. Khoản dễ đội lên nhất là vé máy bay dịp lễ, nên nếu lịch linh hoạt, chọn ngày giữa tuần.
Chọn chỗ ở cho lịch này
Với lịch ba ngày nhiều lần đi ra thị trấn, khu di tích và nghĩa trang, ở ngay trong thị trấn quanh vịnh Côn Sơn là gọn nhất: đi bộ đến bờ kè, chợ, quán ăn, và chỉ vài phút xe đến nghĩa trang. Buổi tối viếng xong có thể đi bộ về, không phải chờ xe.
Nếu đã quyết ở khu nghỉ trên bãi riêng phía nam, lịch vẫn chạy được vì khoảng cách vào thị trấn chừng mười lăm phút; chỉ cần đặt xe trước cho buổi tối ngày đầu và buổi sáng ngày hai. Khu nghỉ phía nam đổi lại cho bạn buổi chiều và buổi sáng ngày ba yên tĩnh hẳn, rất hợp sau hai buổi viếng nặng lòng.
Ở gần sân bay chỉ hợp khi bạn đến muộn và đi sớm, hoặc chủ yếu muốn tắm bãi Đầm Trầu. Với lịch này thì không thuận, vì mỗi lần vào thị trấn lại thêm hai mươi lăm phút xe.
Câu hỏi thường gặp
Côn Đảo 3 ngày 2 đêm có đủ không?
Đủ cho một chuyến cân bằng giữa viếng nghĩa trang, khu di tích nhà tù và vài buổi biển. Nếu muốn thêm lặn ngắm, ra đảo nhỏ hoặc xem rùa, nên đi bốn ngày ba đêm và chừa một ngày dự phòng thời tiết.
Nên viếng nghĩa trang Hàng Dương lúc nào?
Nhiều người chọn chiều tối hoặc buổi tối, khi trời dịu và không khí yên. Dịp lễ đông khách thì đến sớm hơn, khoảng năm giờ chiều. Mặc kín đáo, giữ im lặng và dành ít nhất một tiếng để đi chậm.
Có nên đưa trẻ em đi viếng di tích ở Côn Đảo không?
Trẻ từ khoảng mười tuổi trở lên thường hiểu được và nhớ lâu, nên kể trước cho trẻ nghe bối cảnh. Trẻ nhỏ hơn có thể sợ hoặc chán; một người lớn có thể ở lại với trẻ ở nơi nghỉ trong lúc người khác đi viếng.
Đi khu di tích nhà tù Côn Đảo mất bao lâu?
Một buổi sáng khoảng hai đến ba tiếng là vừa để đi các trại chính và khu biệt lập với người thuyết minh. Đi sớm vì trong các dãy nhà nóng nhanh. Sau đó nên dành buổi trưa để nghỉ.
Ở Côn Đảo đi lại bằng gì?
Thuê xe máy hoặc gọi xe bốn chỗ qua nơi ở. Thị trấn nhỏ, đi bộ được. Đường đèo ven biển đẹp nhưng dốc và tối về đêm, người chưa quen xe máy đường đèo nên đi ô tô.
Nếu tàu về từ Côn Đảo bị hoãn thì làm sao?
Báo nơi ở giữ phòng thêm, liên hệ nơi bán vé để đổi chuyến hoặc chuyển sang máy bay nếu còn ghế. Đừng thuê ghe nhỏ vào đất liền khi biển động. Tốt nhất là chừa sẵn một ngày dự phòng khi đi tàu.